انجمن نجوم شباهنگ

  کهکشان چیست ؟

   سال های بسیاری بعد از بینگ بنگ تکه های این جهان به هم پیوستند وکهکشان ها به

وجود آمدند. کهکشان ها از گاز گرد و غباروهزاران ستاره تشکیل شده اند.جهان از

 میلیاردها کهکشان تشکیل شده است .

بعضی ها معتقدند تا زمانی که کهکشان ها به دورشدن ادامه می دهند جهان نیز پیوسته

 بزرگ می شود، عده ای دیگر عقیده دارند که کهکشان ها روزی متراکمو روی یکدیگر

خرد می شوند تا یک بینگ بنگ یا انفجار بزرگ دیگر رخ دهد.

 کوچکترین کهکشان ها دارای عرضی  برابر با چند صد سال نوری ،شامل حدود100000

میلیارد ستاره هستند . بزرگترین انها تا 3 میلیون  سال نوری عرض دارند و شامل بیش از

 1000 میلیارد ستاره هستند.

اشکال کهکشانها براساس شیوه ای طبقه بندی می شوند کهطبق شیوه ی طبقه بندی

اختر شناس امریکایی ،ادوین هابل شکل یافته است در مورد تکامل کهکشانها

اطلاعات قطعی کمی در دست است . تنها مطلب مورد اطمینان این است که کهکشانها

میلیاردها سال پیش به شکل توده ای از ابرهای گازی و غباری بوجود امدند.

کهکشان های نامنظم

این کهکشانها هیچ شکل یا ساختار منظمی ندارند ، انها دارای جرم بیشتری از

کهکشانهای دیگر هستند و بیشتر اخترهای موجود در انها دارای طول عمر کم و

درخشان می باشند. با وجود اینکه بسیاری از کهکشان های نامنظم در برگیرنده ی نواحی

 تابان گازی هستند که اخترها در انها شکل می گیرند ، بیشتر گاز میان ستاره ای

کهکشان ها بایستی متراکم شوند تا اخترهای جدیدی بوجود اورند. حدود 5% از هزار

کهکشان درخشان را کهکشان های نا منظم تشکیل می دهند. این در حالی است که

 یک چهارم کهکشانهای شناخته شده نیز کهکشانهای نامنظم هستند.

کهکشانهای مارپیچی

این نوع کهکشانها دارای بازو هستند که به شکل مارپیچی در اطراف برامدگی مرکزی یا

هسته فرضی ایجاد می کنند که چرخش هسته با چرخش بازوهای ان همراه می شود

جوانترین اخترهای کهکشانهای مارپیچی در بازوهای کم توده یافت می شوند و اختران

کهن سال بیشتر در هسته ی کتراکم قراردارند . کهنترین اخترها در هاله های کروی

پراکنده قرار دارند و اطراف قرص کهکشانی را فرا گرفته اند . بازوهای مذکورهمچنین

دارای غبار و گاز فراوانی هستند که منجر به تشکیل اختر های جدیدی می شود

کهکشانهای مارپیچی میله ای

یک کهکشانهای مارپیچی میله ای  دارای یک هسته  برامدگی مرکزی کشیده شده و

میله ای شکل است.همزمان با چرخش هسته این طور به نظر می رسد که در هر

سوی هسته یک بازو نیز می چرخد . برخی  اخترشناسان عقیده دارند کهکشان راه شیری

نیز یک کهکشانهای مارپیچی میله ای است. شکل کهکشانهای مارپیچی و کهکشانهای

مارپیچی میله ای متغیر است.

از کهکشانهای با برامدگیهای مرکزی بزرگ بابازوهای نه چندان بهم پیوسته تا کهکشانهای

با برامدگی مرکزی کوچک و بازوهای ازاد .

گرچه کهکشانهای مارپیچی و مارپیچی میله ای پیش از این به عنوان دو نوع کهکشان

متفاوت طبقه بندی می شوند اما امروزه اختر شناسان انها را مشابه می دانند.

کهکشانهای رادیویی

تمامی کهکشانها امواج رادیویی فنور قابل رویت و انواع تشعشع از خودشان تولید

می کنند انرژی رادیویی یک کهکشان رادیویی خیلی متراکم تر از انرژی کهکشانهای

معمولی می باشد.این انرژی از دو قطعه ی خیلی بزرگ ،یا ابرهای غول پیکر متشکل

از ذرات در حال دور شدن از کهکشانها تشعشع می یابند.

این ابرهای بزرگ از فورانهای گازی که از مرکز کهکشان با سرعتی معادل یک پنجم

سرعت نور خارج می شوند، در اسمان شکل می گیرند.به نظر می رسد که فوران این

ابر بزرگ توسط یک حلقه ی پیوستگی صورت می گیرد که یک حفره ی سیاه خیلی

متراکم را در بر می گیرد و در مرکز کهکشان واقع است. از هر یک میلیون کهکشان فقط

یکی از انها یک کهکشان رادیویی است.

تصادم کهکشانها

بیشتر کهکشان ها از کهکشانهای همسایه خود صد هزار سال نوری فاصله دارند . به هر

حال بعضی از کهکشانها تا اندازه ای به یکدیگر نزدیک می شوند که نیروی جاذبه ی

دو طرفه انها اشیاء موجود در کهکشان دیگر را به طرف خود کشد و این امر باعث بوجود

امدن توده هایی بنام دنباله های کشندی می گردد، که این دنباله ها مانند پلی کهکشانها

را به یکدیگر وصل می نماید. نزدیکی بیش از حد کهکشان ها ممکن است باعث تصادم انها

 شود و بدنبال این عمل یک تغییر شکل بنیادی در شکل ظاهری انها صورت گیرد

 بر اساس گفته های قبل به طور خلاصه دانشمندان به توده هاي بزرگي از ستاره ها

كه به دليل نيروي جاذبه كنار هم قرار دارندن كهكشان (Galaxy) مي گويد و در

تقسيم بندي كهكشان ها، آنها را درسه دسته مختلف قرار مي دهند كه عبارتند

از مارپيچي (Spiral)، بيضوي (Elliptical) و بي قاعده (Irregular)برخلاف تصور

 بسياري از ما كهكشان راه شيري (Milk Way) يعني جايي كه زمين و منظومه

شمسي جزوي از آن هست بصورت يك روبان نيست، بلكه از نوع مارپيچي مي باشد.

هنگامي كه از بيرون به كهكشان راه شيري نگاه مي كنيد ممكن است آنرا بعنوان

توده اي از ابر و يا غبار تعبير كنيد اما آن چيزي نيست جز تعداد غيرقابل شمارش از

ستاره ها كه براي چشم قابل رويت نيستند.

راه شيري را تقريبا" مي توان مسطح در نظر گرفت كه تنها قسمت مركزي اين كهكشان

كمي برآمدگي دارد. قطر اين كهكشان چيزي حدود 120 هزار سال نوري بوده و اگر

ابرهاي پيچي اطراف آنرا هم در نظر بگيريم اين قطر مي تواند به 300 هزار سال نوري

هم برسد.

فاصله خورشيد ما از مركز كهكشان راه شيري چيزي حدود 30 هزار سال نوري ميباشد

 و ما در صفه ی خارجی در بازوی جبار (شکارچی) کهکشان قرار گرفته است . جبار ،

قنطروس ، قوس ، برساووش ( برساووس ) چهار بازوی اصلی کهکشان ما هستند.

برآوردها نشان مي دهد كه حدود 400 بيليون ستاره در كهكشان ما وجود دارد. براي درك

عظمت هستي همين بس كه تا كنون برآورد دانشمندان از تعداد كهكشان هايي كه وجود

 دارد به عددي حدود 120 بيليون مي رسد.

قسمتهاي اصلي كهكشان ما

قسمتهاي مختلف كهكشان راه شيري در قسمت مركزي يك هسته برآمده وجود دارد

كه به آن Bluge گفته ميشود. تراكم جرمي ستاره ها در اين محدوده بسيار بالا

مي باشد و سن ستاره هايي كه در اين قسمت قرار دارد به بيش از 10 بيليون سال

 ميرسد.

ديسك (Disk) قسمت تقريبا" مسطحي است شامل تعداد زيادي ستاره و اجرام

آسماني كه همراه كهكشان حركت مي كند. خورشيد و منظومه شمسي نيز در همين

قسمت از كهكشان راه شيري قرار دارند كه در هر 250 ميليون سال يكبار به دور هسته

مركزي كهكشان راه شيري گردش مي كنند. اغلب اجرامي كه در اين قسمت قرار دارند

جوان بوده و سن آنها از حدود يك ميليون سال به بالا مي باشد.

اطراف ديسك قسمتهايي به نام هاله (Halo) قرار دارد كه شكل گيري آن به اوايل

 پيدايش كهكشان راه شيري بر مي گردد شايد چيزي حدود 10 تا 15 بيليون سال پيش.

علاوه بر اجرام موجود در اين قسمت، توده هايي از گازهاي بسيار گرم و يونيزه شده

 نيز در هاله كهكشان راه شيري موجود هست. مطالعاتي كه در باره گردش كهكشان

راه شيري انجام شده است نشان مي دهد كه جرم اين قسمت بيشتر توسط موادي

 كه به خوبي شناسايي نشده اند و به آنها dark-matter گفته ميشود تشكيل شده است

و در كل جرم كلي كهكشان ما را احاطه كرده اند

 سحابی ها

مقدمه

 در جهان علاوه بر ستاره‌ها مقادیر زیادی گرد و غبار و گاز وجود دارد که مابین کهکشانها

پراکنده گردیده است.

 یعنی چگالی گاز در فضای بین کهکشانها فقط برابر 20 اتم در هر اینچ مکعب است. برای

مقایسه می‌توان آنرا با تعداد اتمهای موجود در هوا بر روی زمین و در سطج دریا برابر 10

در هر اینچ مکعب است، مقایسه کرد. سحابی ، ابر یا هر چیز دیگری است که از گرد و

غبار و گاز میان ستاره‌ای تشکیل شده است. سحابیهای تابان ابرهایی گازی هستند که

 به علت نور ستارگان مجاور خود قابل رویت هستند.

 بعضی از سحابیها تاریک بوده و تنها هنگامی که مانع عبور نور ستارگان یا سحابیهای

 تابان پشتشان می‌شوند،می‌توان آنها را دید. خیلی چیزهایی که زمانی سحابی نامیده

می‌شدند، از نو طبقه بندی شده‌اند. در قرنهای پیشین این اشیاء در نظر ستاره شناسان

ساختارهای ابر  مانند مه آلود بودند، ولی بعدا ستاره شناسان با بهبود تلسکوپها توانستند

این به ظاهر سحابیها را به عنوان کهکشان یا خوشه‌های ستاره‌ای شناسایی کنند

سحابیهای تاریک

سحابی تاریک ابری از گرد و غبار و گاز است که گازش نور میدانهای ستارگان یا سحابیهای

 تابان پشت سرش را که از این ابر می‌گذرند، جذب می‌کند. سحابیهای تاریک ، که به

سحابیهای جذبی نیز معروفند، هیچ تشعشعی از خود ندارند، ولی ممکن است نورهای

جذب شده را به  شکل امواج رادیویی یا انرژی مادون قرمز دوباره بتابانند. شاید جرم

 

سحابیهای تاریک چندین هزار بار از جرم خورشید بیشتر باشد. اگر یک سحابی به اندازه

 کافی جرم داشته باشد، در نقطه‌ای از زمان موادش فشرده شده و تبدیل به ستاره

می‌شود. شاید سپس سحابی تاریک با ستارگان جوان گرم حرارت ببیند و به سحابی

نشری درخشانی تبدیل شود. 

سحابیهای سیاره‌ای

نغول سرخ  در اواخر عمرشان لایه‌های گازی بیرونی شان را به دور می‌اندازند.

این لایه‌ها پوسته منبسط شونده‌ای از گازهای تابان را تشکیل می‌دهند که سحابی

سیاره‌ای نامیده می‌شوند. علت این نامگذاری این است که ویلیام هرشل ، منجم آلمانی

الاصل (1822 – 1783) ، تصور کرد که این پوسته‌ها شبیه سیاره‌اند. شاید ازدید ناظر

 زمینی ، این پوسته گازی به شکل ساعت شنی ، حباب یا حلقه به نظر آید. این سحابی

با سرعت تقریبی  20کیلومتر (12 مایل) در ثانیه رو به بیرون حرکت می‌کند و بعد از

 35 هزار سال در محیط میان ستاره‌ای پراکنده خواهد شد

 امواج انفجاری

 موجهای ضربه ای انفجار ابر نواختر با سرعت هزاران کیلومتر در ثانیه در محیط میان

ستاره‌ای سیر می‌کنند. این موجهای ضربه‌ای مواد میان ستاره‌ای را آشفته می‌کنند

و شاید فرآیند فرو ریزش گرانشی را که سرانجام باعث تشکیل ستارگان در ابرهای

میان ستاره‌ای می‌شود، آغاز می‌کنند. از هنگام اختراع تلسکوپ ، هیچ ابر نواختری در

کهکشان ما کشف نشده است. اگر ابر نواختری بوجود می‌آمد، تا چندین ماه ، در آسمان

 به تابناکی ماه می‌درخشید. اگر آن ابر نواختر فرضی به زمین بسیار نزدیک می‌بود،

می‌توانست جو زمین را منهدم کند

  سحابیهای تابان

 دو نوع سحابی تابان وجود دارد: نشری و بازتابی ، که هر دو با تولد ستاره ارتباط دارند.

 گازهای سحابی نشری عمدتا در بخش قرمز یا سبز طیف می‌تابند، زیرا با حرارت ستارگان

جوان گرم درون سحابی گرم شده‌اند. غبار سحابی ، نور ستارگان جوان داخل و اطراف

سحابیبازتابی را پراکنده می‌کند. دو نوع سحابی تابان دیگر نیزوجود دارند: بقایای ابر نواختری

و سحابیهای سیاره‌ای. هر دو اینها از مواد دفع شده ستارگان در حال مرگ تشکیل شده‌اند.

 بقایای ابر نواختری

هنگامی که ستاره بصورت ابرنواختر منفجر می‌شود، لایه‌های گازی بیرونی آن برای

تشکیل بقایای ابر نواختری تابان ، متلاشی شده و با سرعت از هسته‌اش فاصله می‌گیرند.

برخی از انفجارات آنقدر شدیدند که حتی خود هسته نابود می‌شود. تقریبا 90 درصد ته 

مانده‌ها کم و بیش کروی‌اند و بقیه بر اثر نیروی انفجار متلاشی می‌شوند تا انبوهی از

شعله‌های گازی فاقد  ساختار ظاهری را تشکیل دهند. در مرکز چنان بقایایی ، پالسارها

(ستاره‌های تپنده) شناسایی شده‌اند

سحابی انکساری

 در سحابی انکساری ذرات غبار نور را منعکس نمی‌کنند، بلکه متواری می‌کنند. نور قرمز

می‌تواند آسانتر از نورآبی از ابر غبار بگذرد، پس نور آبی بیشتر پراکنده می‌شود، این امر

موجب آبی شدن آن ابر می‌شود. همین خاصیت باعث آبی به نظر آمدن آسمان از زمین 

می‌شود. ذرات غبار نور خورشید را در جو شدیدا پراکنده می‌کنند و در مسیرهایی به

جز سمت خورشید ، ناظر آسمان عمدتا نور آبی پراکنده می‌بیند

 سحابیهای خارج کهکشانی

 آنچه به نام سحابیهای خارج کهکشانی نامیده می‌شود توده‌های عظیم و پیوسته

گازی نیست، بلکه مجموعه‌ای است از ستارگانی شبیه ستارگان کهکشان ، رصدهای 

انجام شده نشان می‌دهد خاصیت طیفی نوری که از این سحابیها صادر می‌شود، بسیار

شبیه به نوری است که از خورشید خود ما خارج می‌گردد. بنابراین درجه حرارت متناظر

باچنین صدور نوری نمی‌تواند با درجه حرارت سطحی خورشید اختلاف فراوان داشته باشد

و این درجه حرارت بایستی به چند هزار درجه برسد. اگر این سحابیها واقعا توده‌های

 غول پیکر گاز پیوسته‌ای بودندکه درجه حرارت سطحی آنها همان درجه حرارت سطحی

خورشید بود، ناچار می‌بایستی نوری که از آنهاصادر می‌شود با وسعت سطح یعنی با

مربع یکی از ابعاد آنها متناسب باشد. چون قطر متوسط این سحابیها بیلیون بیلیون بار

بزرگتر از خورشید است، باید چنان انتظار داشته باشیم که نورانیت کلی آنها بیلیون بیلیون

 برابر بزرگتر از نورانیت خورشید باشد. ولی نورانیت فعلی سحابی امرأه المسلسله بسیار

کوچکتر از این اندازه است و از ۱.7بیلیون برابر نورانیت خورشید تجاوز نمی‌کند. نور از تمام

سطح سحابی صادر نمی‌شود بلکه از عده زیادی از لکه‌های کوچک روشن بر می‌خیزد

که مجموع کلی سطح آنها به سختی با یک بلیونیوم تمام سطح سحابی برابری می‌کند.

این همان چیزی است که باید از سحابیهایی انتظار داشته باشیم که از ستارگان متعارفی

جدا جدا از یکدیگر ساخته شده‌اند 

 

 به نام ان که به هنگام خلقت آسمان ها و زمین هیچ کس را به حضور نخواست

سلام هم قطاریهای عزیزم دیروز این موقع ها بود که کسوف آن جلوه ی قدرت الهی به پایان رسیده بود امیدوارم از اتفاق نادر نجومی دیروز کمال لذت رو برده باشید  من که خیلی وقته به بی معرفتی های آسمون کرج عادت کردم امیدوارم هم ولایتیهام حسابی جامو خالی کرده باشند اینم یه عکس زیباست برای کسایی که مثل من هم جوار ناسازگاریهآی آسمونن...

خورشیدگرفتگی یا کُسوف
 خورشیدگرفتگی یا کُسوف (نام قدیمی‌تر خورگیر⁾ وقتی رخ می‌دهد که سایه ماه بر بخشی از زمین بیافتد و در نتیجه از دید قسمت‌هایی از کرهٔ زمین، قرص ماه روی قسمتی از قرص خورشید را بپوشاند. این پدیده هنگامی رخ می‌دهد که زمین و ماه و خورشید به ترتیب در یک خط راست یا تقریباً در یک خط راست قرار بگیرند و این شرایط تنها در زمان ماه نو ممکن است برقرار گردد. گرفتگی کامل خورشید را باید یکی از منظره‌های بسیار زیبا و در عین حال ترسناک طبیعت دانست.

تعریف و واژگان مرتبط

گذر (ستاره‌شناسی)

هرگاه از دید یک ناظر، یک جسم آسمانی که در ظاهر کوچکتر است از مقابل یک جسم آسمانی که در ظاهر بزرگتر است عبور نماید، گذر جسم اول (از مقابل جسم دوم) رخ داده‌است.

اختفاء (ستاره‌شناسی)

هرگاه از دید یک ناظر، یک جسم آسمانی که در ظاهر بزرگتر است از مقابل یک جسم آسمانی که در ظاهر کوچکتر است عبور نماید، اختفاء جسم دوم (توسط جسم اول) رخ داده‌است.

گرفت (ستاره‌شناسی)

هرگاه یک جسم آسمانی از خلال سایهٔ یک جسم آسمانی دیگر عبور کند، گرفت جسم اول (توسط جسم دوم) رخ داده‌است.

بر اساس این تعاریف نجومی، هرگاه ماه از میان زمین و خورشید عبور نماید و سایهٔ ماه روی قسمتی از زمین بیافتد، هم اختفاءِ خورشید توسط ماه رخ داده‌است و هم گرفتِ زمین توسط ماه رخ داده‌است. با وجودِ این، چنانکه از قدیم به رخ دادن این پدیده خورشیدگرفتگی گفته می‌شده‌است، هنوز هم از این نام استفاده می‌شود.

هندسهٔ مداری خورشیدگرفتگی

زمین در گردش به دور خورشید و ماه در گردش به دور زمین در مدارهای بیضی‌شکل اما نزدیک به دایره حرکت می‌کنند. شعاع مدار گردش زمین به دور خورشید (تقریباً ۱۵۰ میلیون کیلومتر) حدود ۴۰۰ برابر بزرگتر از شعاع مدار گردش ماه به دور زمین (تقریباً ۳۸۰ هزار کیلومتر) است و این در حالی است که اندازهٔ واقعی خورشید نیز حدود ۴۰۰ برابر بزرگتر از اندازهٔ واقعی ماه است. این وضعیت باعث شده‌است که اندازهٔ ظاهری ماه و خورشید از دید اهالی کرهٔ زمین تقریباً یکسان باشد.

بیضی بودن مدارها، باعث می‌شود که فاصلهٔ زمین تا خورشید در طول زمان تا حد ۱٫۶ ٪ کم یا زیاد شود و فاصلهٔ ماه تا زمین در طول زمان تا حد ۵٫۴ ٪ کم یا زیاد شود. این مطلب موجب شده‌است که در زمان‌های مختلف، اندازهٔ ظاهری ماه و خورشید کمی تغییر کند و در نتیجه ماه گاهی کوچکتر، گاهی هم‌اندازه و گاهی اندکی بزرگتر از خورشید دیده شود. از سطح کرهٔ زمین، اندازهٔ ظاهری ماه از ۲۹٫۳ تا ۳۴٫۱ دقیقهٔ قوس و اندازهٔ ظاهری خورشید از ۳۱٫۶ تا ۳۲٫۷ دقیقهٔ قوس در تغییر می‌باشند.

صفحهٔ مداری گردش ماه به دور زمین، نسبت به صفحهٔ مداری گردش زمین به دور خورشید °۵٫۱۴۵ زاویه دارد. این مطلب باعث می‌شود که در زمان ماه نو، در اغلب موارد ماه با خط واصل بین زمین و خورشید فاصله داشته باشد و تنها در بعضی از دفعاتِ ماه نو این سه جرم آسمانی تقریباً در یک خط راست قرار بگیرند.

 

 دفعات خورشیدگرفتگی

حدود ۳۰ روز طول می‌کشد تا ماه یک گردش کامل به دور زمین انجام دهد و در هر بار گردش، یک بار ماه نو رخ خواهد داد.

اگر صفحهٔ مداری گردش ماه به دور زمین همان صفحهٔ مداری گردش زمین به دور خورشید می‌بود، در هر ماه یک بار خورشید گرفتگی رخ می‌داد. اما وجود انحراف زاویه‌ای بین این دو صفحه، باعث می‌شود که در بسیاری از ماه‌ها، ماه از بالا یا پایین قرص خورشید بگذرد.

بنا بر این تنها دو یا سه بار در هر سال، ماه در هنگام عبور از فاصلهٔ میان زمین و خورشید به اندازهٔ کافی به خط واصل بین زمین و خورشید نزدیک می‌شود و در این هنگام گرفت خورشید رخ می‌دهد.

انواع خورشیدگرفتگی

خورشیدگرفتگی حلقوی

این نوع از خورشیدگرفتگی، هنگامی رخ می‌دهد که از سطح زمین اندازهٔ ظاهری ماه کوچکتر از اندازهٔ ظاهری خورشید دیده شود. در این وضعیت، در مکان‌هایی از کرهٔ زمین که به خط واصل مرکز خورشید و مرکز کرهٔ ماه خیلی نزدیک هستند، تنها حلقهٔ پرنوری از خورشید دیده می‌شود و درون حلقه (که روی تاریک ماه است) کاملا تاریک دیده می‌شود.

خورشیدگرفتگی کلی

این نوع از خورشیدگرفتگی، هنگامی رخ می‌دهد که از سطح زمین اندازهٔ ظاهری ماه اندکی بزرگتر از اندازهٔ ظاهری خورشید دیده شود. در این وضعیت، در مکان‌هایی از کرهٔ زمین که به خط واصل مرکز خورشید و مرکز کرهٔ ماه خیلی نزدیک هستند، تمام سطح خورشید توسط روی تاریک ماه پوشانده می‌شود.

در این نوع خورشیدگرفتگی امکان رؤیت جو خورشید وجود دارد که زیبایی این پدیده عمدتا به همین موضوع برمی‌گردد. معمولاً هر ۱٫۵ سال یک بار خورشید گرفتگی کلی روی می‌دهد، اما هر انسان در طول عمرش شاید یک بار شانس تماشای این پدیده را داشته باشد.

خورشیدگرفتگی جزئی

هرگاه خورشیدگرفتگی اتفاق می‌افتد، در مکان‌هایی از سطح کرهٔ زمین که از خط واصل مرکز خورشید و مرکز کرهٔ ماه دور هستند، امکان رؤیت گرفت کلی یا گرفت حلقوی وجود ندارد. در چنین نقاطی - که شامل مساحت بیشتری از زمین می‌شود - دو قرص خورشید و ماه هم‌مرکز دیده نمی‌شوند و در نتیجه روی تاریک ماه، تنها قسمتی از قرص خورشید را می‌پوشاند که به این حالت گرفت جزئی گفته می‌شود.

خورشیدگرفتگی مرکب

در بعضی از خورشیدگرفتگی‌ها، از سطح زمین اندازهٔ ظاهری ماه و خورشید خیلی به یکدیگر نزدیک است. در این وضعیت که خیلی به ندرت رخ می‌دهد، ممکن است در نقاطی از سطح زمین خورشیدگرفتگی کلی و در نقاط دیگری خورشیدگرفتگی حلقوی دیده شود که به این حالت خورشیدگرفتگی مرکب اطلاق می‌گردد. در این حالت نیز در دیگر نقاط سطح زمین، خورشیدگرفتگی جزئی دیده خواهد شد.

ارتباط نوع خوشید گرفتگی با سایهٔ ماه

برای هر جسم کروی تاریک مانند ماه که در نزدیکی جسم کروی نورانی مانند خورشید قرار بگیرد، سایه‌ای تشکیل می‌شود که می‌توان در آن قسمت‌های زیر را تشخیص داد:

• سایه که جسم نورانی در آن دیده نمی‌شود و کاملا تاریک است.
• نیم‌سایه که تنها یک سمت از جسم نورانی در آن دیده می‌شود، در قسمت بیرونی سایه قرار دارد و نیمه‌تاریک است.
• ضد سایه که قسمت‌های میانی جسم نورانی در آن دیده نمی‌شود، در قسمت عقب سایه قرار دارد و نیمه‌تاریک است.

اگر وضعیت مداری ماه در هنگام ماه نو به گونه‌ای باشد که هیچ کدام از سه قسمت سایه ماه با سطح زمین تلاقی نکند، خورشیدگرفتگی اتفاق نخواهد افتاد. در غیر این صورت، یکی از حالت‌های زیر رخ خواهد داد:

1. اگر فاصله ماه و زمین در هنگام ماه نو به میزانی (کم) باشد که بخش سایه ماه با سطح زمین تلاقی پیدا کند، در آن قسمت از زمین خورشیدگرفتگی کلی قابل رؤیت خواهد بود. اگر فاصله ماه و زمین در هنگام ماه نو به میزانی (زیاد) باشد که بخش سایه ماه با سطح زمین تلاقی پیدا نکند، در آن صورت ضد سایه با سطح زمین برخورد می‌کند و در چنین قسمت‌هایی از زمین خورشیدگرفتگی حلقوی قابل رؤیت خواهد بود
2. ممکن است در حالت‌های خاص بعضی نقاط زمین از بخش سایه و بعضی نقاط دیگر از بخش ضد سایه عبور کنند، که در این وضعیت خورشیدگرفتگی مرکب (در بعضی نقاط کلی و در بعضی نقاط حلقوی) خواهد بود. خورشیدگرفتگی فروردین‌ماه ۱۳۸۴ (آوریل ۲۰۰۵) در آمریکای جنوبی از این دسته بوده‌است.
3. در هر سه حالت فوق، قسمت‌های زیادی از سطح زمین از قسمت نیم‌سایه عبور خواهند کرد و در این نقاط خورشیدگرفتگی جزئی رؤیت می‌شود.
4. ممکن است در شرایطی تنها نیم‌سایه با سطح زمین برخورد نماید. در این حالت بعضی نقاط سطح زمین خورشیدگرفتگی جزئی را تجربه خواهد کرد بدون اینکه در جایی خورشیدگرفتگی کلی یا حلقوی رخ داده باشد. خورشیدگرفتگی انتهای اسفندماه ۱۳۸۵ (مارس ۲۰۰۷) و خورشیدگرفتگی شهریورماه ۱۳۸۶ (سپتامبر ۲۰۰۷) از این دسته بوده‌اند.

مسیر خورشیدگرفتگی

در خلال گرفت، بر اثر حرکت ماه و چرخش زمین، سایه ماه زمین را از غرب به شرق طی می‌کند، که به این سیر حرکتی سیر گرفتگی کلی می‌گویند. هر کسی که در این مسیر باشد خورشید را در حالت گرفت کلی خواهد دید، این مسیر در بیشترین حالت به ۳۲۰ کیلومتر می‌رسد و حدود نیم درصد سطح زمین را می‌پوشاند.

خورشیدگرفتگی در زمین و دیگر سیارات

اندازهٔ ظاهری ماه و خورشید از دید اهالی کرهٔ زمین تقریباً یکسان و به دلیل بیضوی بودن مدارها تا حدودی دارای نوسان می‌باشند. این مطلب موجب شده‌است که پدیدهٔ خورشیدگرفتگی در کرهٔ زمین از ویژگی‌های منحصر به فردی در بین سیارات منظومهٔ خورشیدی برخوردار باشد و پیچیدگی‌ها و زیبایی‌های خاصی در آن دیده شود.

در دیگر سیارات منظومهٔ خورشیدی هم پدیدهٔ خورشیدگرفتگی روی می‌دهد، اما زیبایی‌های مربوط به خورشیدگرفتگی در کرهٔ زمین در دیگر سیاره‌ها دیده نمی‌شود. در سیاره مشتری، به دلیل تعدد قمرها، خورشیدگرفتگی‌های متعددی رخ می‌دهد. در پلوتون نیز خورشیدگرفتگی وجود دارد، اما این پدیده به صورت دوره‌ای و در فواصل بیش از ۱۰۰ سال رخ می‌دهد.

خورشیدگرفتگی در طول تاریخ

در طول تاریخ این پدیده همواره مورد توجه اقوام و ملل مختلف بوده‌است. اغلب تمدنهای کهن خورشید گرفتگی را پدیده‌ای شوم می‌پنداشتند و درباره آن اعتقادات خرافی داشتند. چینی‌ها عقیده داشتند که هنگام خورشید گرفتگی اژدهایی خورشید را می‌بلعد. در بسیاری از فرهنگها خورشید گرفتگی بلایی آسمانی پنداشته می‌شده‌است. مردم هند در خلال گرفتگی خود را تا گردن در آب فرو می‌کردند و اعتقاد داشتند که با این کار به خورشید و ماه کمک می‌کنند تا در برابر اژدها از خود دفاع کنند. مردم در زمان‌های قدیم از گرفتگی خورشید می‌ترسیدند. آنها علت گرفتگی را نمی‌دانستند و خیال می‌کردند که ممکن است خورشید برای همیشه ناپدید شود.

اهمیت علمی خورشیدگرفتگی

مردم در زمان‌های قدیم از گرفتگی خورشید می‌ترسیدند، چرا که اولاً علت گرفتگی را نمی‌دانستند و خیال می‌کردند که ممکن است خورشید برای همیشه ناپدید شود و دوماً به طور معمول این پدیده را به مسائل ماوراء طبیعی و خدایان ارتباط می‌دادند و ناپدید شدن خورشید را ناشی از خشم خدایان می‌پنداشتند.

اما امروزه جنبه علمی این پدیده به خوبی شناخته شده‌است و به همین خاطر به غیر از تماشای زیبایی ظاهری آن، استفاده‌های علمی هم از این پدیده صورت می‌پذیرد.

در زمان خورشیدگرفتگی و به خصوص در خورشیدگرفتگی کلی، امکان انجام بررسی‌های علمی خاصی روی بعضی از مسائل علمی فراهم می‌گردد که در مواقع دیگر عملاً غیر ممکن است و همین مطلب ارزش علمی این پدیده را بالا می‌برد.

مدتها پیش از آنکه گرفتگی رخ دهد. برنامه ریزی دقیقی صورت می‌گیرد، تا چندین هیئت در مسیر گرفت مستقر شوند. اخترشناسان تلاش می‌کنند تا محلهایی را انتخاب کنند که در مدت کوتاهی ، گرفتگی ابری نباشد. طی چند دقیقه قابل استفاده ، دوربینها و دستگاهها ، هم‌زمان به عکسبرداری و آزمایشهای مختلف مشغول می‌شوند. حتی برخی از گروههای پژوهشگر در حالی که دستگاه ها را در هواپیما جای می‌دهند، مطالعات خود را هنگام پرواز انجام می‌دهند. آنها با این روش می‌توانند از مزاحمت ابرها به دور باشند و نیز با پرواز هواپیما ، مسیر سایه ماه را دنبال کنند. از اینرو به مدت مشاهده گرفتگی چندین دقیقه افزوده می‌شود.

وقتی ماه قرص خورشید را می‌پوشاند لایه‌های خارجی جو خورشید را می‌توان رصد کرد. با پدیدار شدن ستاره‌ها می‌توان انحنای فضا-زمان را اندازه گیری کرد با محاسبه زمان تماس اول ماه با خورشید می‌توان به جزئیاتی در حرکت مداری ماه و زمین پی‌برد. می‌توان ستارگان دنباله‌داری را که در حضیض هستند بررسی کرد و ... . در قرن اخیر مهم‌ترین سنجشهای خورشید گرفتگی اندازه گیری مکان ستاره‌های قابل روئیت در اطراف خورشید و تأیید تجربی نسبیت عام انیشتین است. نسبیت عام پایه کهکشان شناسی نوین است. امروزه گرفتگی کامل ، برای اخترشناسان فرصت گرانبهایی است تا بخش‌های کم نورتر تاج خورشید و نیز لایه فام سپهر را مطالعه کنند.

      در خورشيد گرفتگي ها علامت اختصاري بدين معنا هستند:

         A    کسوف حلقوي

          P   كسوف جزيي

          T       كسوف كامل

خورشید گرفتگی در 25دی ماه
 این خورشید گرفتگی در دی ماه سال جاری رخ می دهد که اين گرفت بيست و سومين گرفت از 70 گرفت دوره 141 ساروسي است، هر ساروس عبارت است از يکسري گرفت هايي که با فاصله 18 سال و 11 روز و 8 ساعت به طور منظم رخ مي دهد.

20 درصد اين خورشيد گرفتگي در ايران قابل مشاهده است، اين خورشيد گرفتگي در ايران به وقت رسمي ( نصف النهار مرزي ايران) از ساعت 9 و 20 دقيقه تا 9 و 30 آغاز مي شود و تا ساعت 11 و 30 دقيقه ادامه دارد.

بهترين نقطه مشاهده گرفت در ايران در شهرهاي جنوبي كشور است و هرچه به سمت شهرهاي شمالي كشور حركت كنيم كمترين مقدار كسوف مشاهده مي شود.

چند هشدار براي رصد خورشيد گرفتگي  

رصدگران قبل از رصد كسوف لازم است فيلترهاي خود را بررسي كنند تا نسبت به وجود سوراخ و پارگي در سطح آن اطمينان حاصل كنند در غير اين صورت دچار آسيب هاي جدي در ناحيه چشم مي شونددر اين پديده در بهترين شرايط ماه ميان زمين و خورشيد قرار مي گيرد و هر چه از خط مركزي "گرفت" دور شويم اين گرفت جزيي ديده مي شود بهترين وضعيت گرفت حلقوي در اقيانوس هند خواهد بود.

 متاسفانه بسیاری از افراد بدون توجه به جنبه های ایمنی اقدام به رصد خورشیدگرفتگی با چشم غیرمسلح می کنند که نه تنها موفق به رویت پدیده نمی شوند بلکه در برخی موارد مضرات نگاه کردن به خورشید را هم باید متحمل شوند.
 بیشترین آسیبها در گرفتهای جزئی اتفاق می افتد چرا که تا دقایقی قبل از گرفت کامل بدون فیلتر نمی توان گرفت جزئی را تشخیص داد و افرادی که در این زمان اقدام به دیدن خورشید می کنند، آسیبهای جبران ناپذیری را متحمل می شوند. یکی از موارد مهم در رصد گرفت جزئی، نگاه مستقیم به خورشید است. در این حالت به دلیل حساسیت بیش از حد سلولهای بینایی و وضعیت خاص اعصاب بینایی در صورت رویت خورشید با چشم غیر مسلح، آسیبهای جدی به چشم وارد می شود.
اعصاب بینایی هیچ دردی را منتقل نمی کنند از این رو 20 تا 30 ثانیه پس از دیدن مداوم خورشید فرد دچار کوریهای موضعی و یا گاه نابینایی های دائمی می شود.
 هر چند برای رویت گرفتهای جزئی استفاده از شیشه های دوداندود، فیلترهای جوشکاری و یا فلاپی دیسکها توصیه می شود ولی از آنجا که طول موجهای مضر خورشید قابل دیدن نیست از این رو استفاده از این ابزار تنها برای چند ثانیه مفید خواهد بود.
استفاده از عینکهای مخصوص خورشیدگرفتگی و فیلترهای "بادر" و یا "مایلار" برای رصد گرفت جزئی خورشید مناسب است علاقه مندان به رصد این پدیده می توانند این فیلترها را از فروشگاههایی که ابزار رصدی را عرضه می کنند، تهیه کنند.
استفاده از دوربینهای دو چشمی
برای رصد این پدیده از استفاده مستقیم تلسکوپها و دوربینهای دو چشمی پرهیز شود، قبل از رصد این پدیده لازم است این وسایل به فیلترهای ویژه مجهز شوند و یا رصد به صورت غیر مستقیم انجام شود.
عکسبرداری از پدیده کسوف
دوربینهای عکسبرداری نیز باید مجهز به فیلترهای خاصی باشند، علاقه مندان برای عکسبرداری از پدیده خورشیدگرفتگی لازم است قبل از عکسبرداری دوربینهای خود را مجهز کنند تا آسیبهای چشمی را به حداقل برسانند.

در هنگام رویت این پدیده ی شگفت انگیز نماز آیات بر همه ی ما مسلمین واجب است ، ما را از دعای خیرتان بی نصیب نگذارید.

 

 

امسال خدا این سعادت رو بهمون داده تا بلندترین شب سالمون رو به یاد امام حسین (ع) باشیم. پس بیاید هر وقت به یادش افتادیم همدیگرو دعا کنیم!!!

یلدا یعنی یادمان باشدکه زندگی آنقدر کوتاه است که یک دقیقه بیشتر با هم بودن را باید جشن گرفت!!!

 

سلام

این لینک کتابی هست که به گروه هم ایمیل زدم

یک کتاب که در مورد نسبیت توضیحاتی داده

البته من هنوز وقت نکردم بخونمش

توصیه ی بچه هاست!

برای دانلود کلیک کنید

User Name: saeed jalili
Registration Number: lu6-97c0-8a00-3c21-b7cb

به نام خداوند آسمانها و زمین

با سپاس و ستایش ایزد منان که دری بی انتها به سوی خویش فرا رویمان باز نمود وحمد بیکرانش که یک بار دیگر توفیق خدمت را به این بنده ی حقیر و دیگر دوستان بزرگوار عطا کرد تا برگ زرین دیگری در دفتر شهرستان باز کنیم

قبل از هر سخن لازم به ذکر است که انجمن نجوم آماتوری اقلید در تابستان ۸۸در طی تغییراتی که دیده است از این پس با نام انجمن نجوم شباهنگ به حیات و فعالیت خود ادامه می دهد. 

با این مقدمه به ذکر خلاصه ای از فعالیت های انجمن نجوم شباهنگ ( وابسته به مدیریت آموزش و پرورش شهرستان اقلید) در تابستان ۸۸ به حضور بازدید کنندگان محترم در ادامه ی مطلب میرسد:

 

ادامه مطلب

این هم از بروشوری که توی شب رصدی عمومی پخش شد:

برای دانلود اینجا را کلیک کنید

 

كشف تشعشع مايكروويو كيهانى در سال 1946 به وسيله آرنوپنزياس و رابرت ويلسون مسير كيهان شناسى را تغيير داد . اين پديده برداشتى كلى به كيهان شناسى ارائه كرد. وقتى كه جهان 400 هزار ساله بود. اين تابش باقى مانده از انفجار بزرگ ثابت مى كند كه جهان، آغازى داغ داشته است.

ادامه مطلب

ستاره شناسی چیست؟ آیا آن را می‌توان شاخه‌ای از علوم قرار داد یا بیشتر به فلسفه نزدیک است؟ شاید امروزه ستاره شناسی بخشی از علوم هستند که کاربردهای مستقیمی چون علوم پزشکی و یا مهندسی ندارند) باشد، اما بی گمان در گذشته چنین نبوده است. امروزه ستاره شناسی را بخشی از علوم در نظر می‌گیرند که به مطالعه و درک پدیده‌های آسمانی می‌پردازد.


ادامه مطلب